جسمانى است ، بعد از استكمالات جوهرى ، خيال بالفعل و عقل بالقوه مىشود و به تدريج عاقل بالفعل و بعد از مراحل استكمالى ، با عقل فعال متحد مىشود . نفس در اول مرحلهء وجود چون ماده از براى معقولات است به تدريج به واسطهء استكمال ذاتى ، عقل بالفعل و صورت عقلى و مرتبهء فعليت نفس مىگردد ، نفس در اول مرحلهء ادراك كليات به نحو رؤيت شىء از بعيد ، حقايق را در عقل ملاحظه مىكند ، بعد از استكمال بيشترى در قوس صعود ، با عقل فعال متحد مىگردد و در مقام لحاظ مادون و قوس نزول ، به حول و قوهء الهى خلاق صور علمى مىشود . شيخ الرئيس و اتباع او به واسطهء انكار تجرد خيال ، در بقاى نفوس بسيط و سازج متحيرند و در مجالس سبعه به طور صريح به بطلان نفوس اطفال بعد از موت قائل شده است . در جاى ديگر به بقاى آنها قائل شده و گفته است : ملاك بقاى آنها همان ادراك اوليات است كه مرتبهء خيلى ضعيف از ادراك باشد . در نزد راسخ در فلسفه ، نشأهء آخرت ، نشأهء ادراكى و علمى است و نشأهء ديگر منحصر به عالم عقلى صرف نمىباشد . اكثر نفوس ، حشرشان ، حشر برزخى است و انسان ادراك عقلى پيدا نمىنمايد مگر اين‌كه معانى كلى را ادراك نمايد ، حشرش ، حشر تام نخواهد شد مگر آن كه مراوده با مجردات پيدا نمايد ، صرف ادراك امور عام و مفاهيم بديهى ، مبدأ سعادت عقلى نمىشود ، علاوه بر اين ، نفوس جزئيهء اطفال ، ادراك كليات اولى را هم واجد نمىباشند . [ 1 ] ملا صدرا در تطبيق مبانى و قوانين شرع با براهين عقلى ، كار قابل توجه و شايانى را انجام داده است و در شرح اصول كافى و تفسير قرآن و اسرار الآيات ، آيات و اخبار مربوط به مبدأ و معاد و معارف حقه را به نحو اعلا و اتم با براهين و مبانى عقلى وفق داده و مضامين حقايق نازل از طريق وحى را به صورت برهان در آورده ، بلكه از تدبر و مراجعه به آيات و اخبار وارد از طريق ائمه عليهم السّلام مطالب زيادى را استفاده نموده است . در رسالهء سه اصل گويد : « عقل تا به نور عشق منور نگردد ، راه به مطلوب اصلى نمىبرد و همچنان كه حواس از ادراك مدركات قوهء